Yanğınsöndürən balon nədir?
Yanğınsöndürən balon yanğın hadisələrinin ilkin mərhələsində alovun yayılmasının qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuş portativ yanğın təhlükəsizliyi avadanlığıdır. Bu qurğuların daxilində su, xüsusi kimyəvi toz, karbon qazı, köpük və ya başqa söndürmə maddələri yerləşdirilir. Yanğın baş verdikdə həmin maddələr alovun yanma prosesini dayandırmağa kömək edir. Ancaq burada vacib bir məqam var: hər yanğınsöndürən balon bütün yanğın növləri üçün uyğun deyil. Məsələn, elektrik avadanlığında yaranan yanğınla kağız və taxta materialların yanması zamanı eyni söndürmə vasitəsindən istifadə etmək təhlükəli ola bilər.
Bu səbəbdən yanğınsöndürən balon seçərkən yalnız onun ölçüsünə və qiymətinə baxmaq kifayət etmir. Balonun hansı yanğın sinifləri üçün nəzərdə tutulduğunu, tərkibində hansı söndürmə maddəsinin olduğunu və istifadə ediləcəyi obyektin xüsusiyyətlərini nəzərə almaq lazımdır. Yaşayış binalarında, ofislərdə, anbarlarda, istehsalat sahələrində və avtomobillərdə fərqli yanğın riskləri mövcuddur. Düzgün seçilmiş
yanğın söndürən balon bu risklərə uyğun qorunma sisteminin bir hissəsi ola bilər.
Yanğınsöndürən balonların iş prinsipi
Yanğının yaranması üçün əsasən üç amil lazımdır: yanacaq materialı, oksigen və istilik. Bu üç element birlikdə yanma prosesini davam etdirir. Yanğınsöndürən balonların əsas məqsədi həmin elementlərdən birinə və ya bir neçəsinə təsir edərək yanmanın davam etməsinə mane olmaqdır. Məsələn, su əsaslı balonlar temperaturu aşağı salmaqla, karbon qazlı balonlar oksigenlə təması məhdudlaşdırmaqla, tozlu balonlar isə yanma reaksiyasını pozmaqla təsir göstərir.
Müxtəlif balonların fərqli iş prinsiplərinə malik olması onların tətbiq sahələrini də dəyişir. Buna görə də bir müəssisədə yalnız bir növ balonun yerləşdirilməsi həmişə kifayət etməyə bilər. Ərazidə elektrik panelləri, yanıcı mayelər, kağız məhsulları və digər materiallar varsa, hər bir risk ayrıca qiymətləndirilməlidir. Uyğun avadanlığın seçilməsi yanğın təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssisin iştirakı ilə həyata keçirilməlidir.
Yanğın sinifləri və onların fərqləri
Yanğınların siniflərə bölünməsi uyğun söndürmə vasitəsinin müəyyənləşdirilməsini asanlaşdırır. Müxtəlif ölkələrin standartlarında işarələmə və təsnifat fərqləri ola bilər. Buna görə də balonun üzərindəki yanğın sinfi işarələrini və istehsalçı təlimatlarını yoxlamaq vacibdir.
| Yanğın sinfi | Yanma mənbəyi | Nümunələr |
|---|
| A | Bərk yanıcı materiallar | Taxta, kağız, parça |
| B | Yanıcı mayelər | Benzin, boya, yağ |
| C | Yanıcı qazlar (EN təsnifatında) | Propan, butan |
| D | Yanıcı metallar | Maqnezium, natrium |
| F | Mətbəx yağları və piylər | Bitki yağı, heyvan mənşəli yağlar |
Elektrik avadanlığının enerjili vəziyyətdə olması ayrıca təhlükə yaradır. Bəzi ölkələrin təsnifatında bu hal C sinfi ilə göstərilsə də, Avropa EN sistemində elektrik yanğını ayrıca yanğın sinfi hesab edilmir. Buna görə də müxtəlif ölkələrdən olan mənbələrdə fərqli işarələrə rast gəlmək mümkündür. Elektrik avadanlığı ilə bağlı risklərdə balonun elektrik gərginliyi altında istifadəyə uyğunluğu mütləq yoxlanılmalıdır.
m
Yanğınsöndürən balonların əsas növləri
Bazarda müxtəlif tərkibli və fərqli tutumlu yanğınsöndürmə balonları mövcuddur. Onların hər biri müəyyən yanğın risklərinə uyğun hazırlanır. Ən çox rast gəlinən növlərə tozlu, karbon qazlı (CO₂), köpüklü və su əsaslı balonlar daxildir. Bundan başqa, xüsusi kimyəvi tərkibli yaş kimyəvi balonlar və müəyyən sənaye riskləri üçün nəzərdə tutulan xüsusi söndürmə vasitələri də mövcuddur.
Bu növlər arasında seçim edərkən istifadə yerinin xüsusiyyətləri əsas götürülməlidir. Məsələn, ofisdə kompüter və digər elektron avadanlıqların olması karbon qazlı balonların əhəmiyyətini artırır. Anbarda kağız, karton və taxta materiallar çoxdursa, A sinfinə uyğun balonlar nəzərdən keçirilməlidir. Mətbəxlərdə isə adi tozlu və ya CO₂ balonunun əvəzinə xüsusi yağ yanğınları üçün nəzərdə tutulmuş vasitə tələb oluna bilər.
Tozlu yanğınsöndürən balonlar Tozlu yanğınsöndürən balon ən geniş yayılmış yanğınsöndürmə vasitələrindən biridir. Bu balonların daxilində xüsusi kimyəvi toz yerləşir və uyğun yanğın şəraitində həmin toz yanma prosesinin davam etməsinə mane olur. Tozlu balonların geniş yayılmasının əsas səbəbi müxtəlif yanğın sinifləri üçün nəzərdə tutulan modellərinin mövcud olmasıdır. Xüsusilə ABC tipli tozlu balonlar A, B və C sinifli yanğın riskləri üçün uyğun işarələnə bilər. Bununla belə, bütün tozlu balonların eyni xüsusiyyətlərə malik olduğunu düşünmək olmaz. Balonun üzərindəki sinif göstəriciləri onun hansı yanğınlarda istifadə edilə biləcəyini müəyyən edir.
Bu tip avadanlıqlara ofislərdə, anbarlarda, istehsalat müəssisələrində, texniki otaqlarda və nəqliyyat vasitələrində rast gəlmək mümkündür. Tozlu balonların digər üstünlüyü müxtəlif tutumlarda istehsal edilməsidir. Beləliklə, obyektin ölçüsünə və risk səviyyəsinə uyğun model seçmək mümkündür. Lakin onların müəyyən çatışmazlıqları da var. Söndürmə zamanı yayılan toz elektron avadanlıqların üzərinə çökə, həssas cihazları çirkləndirə və təmizləmə işlərini çətinləşdirə bilər. Qapalı məkanlarda toz buludu görünüşü də azalda bilər. Buna görə də bu balonların seçilməsi zamanı yalnız geniş tətbiq imkanları deyil, istifadə mühitinin xüsusiyyətləri də nəzərə alınmalıdır.
Tozlu balonların üstünlükləri və istifadə sahələri
Tozlu balonların əsas üstünlüyü onların bir neçə yanğın sinfinə uyğun modellərinin olmasıdır. Xüsusilə müxtəlif yanıcı materialların birlikdə saxlandığı obyektlərdə ABC tipli modellər faydalı seçim ola bilər. Anbarlar, avtomobil dayanacaqları, texniki sahələr və istehsalat müəssisələri bu avadanlıqların tətbiq oluna biləcəyi yerlərdəndir.
Digər tərəfdən, tozlu balonlar istifadə edildikdən sonra ərazidə qalıq buraxır. Bu qalıqların təmizlənməsi əlavə vaxt və xərc tələb edə bilər. Həssas elektron cihazların yerləşdiyi otaqlarda alternativ söndürmə vasitələrinin qiymətləndirilməsi daha məqsədəuyğundur. Bir sözlə, tozlu balonlar geniş tətbiq imkanlarına malik olsa da, hər obyekt üçün avtomatik olaraq ən yaxşı seçim sayılmır.